'Ik kan mij het gevoel nog goed herinneren toen ik mij de fout realiseerde; het koude zweet sprong op mijn rug'

Eén van de lastigste dingen die ik moest leren toen ik chirurg werd, was omgaan met complicaties. Er is mij wel vaker gevraagd of ik het vak niet zwaar vind vanwege de ellende die ik soms tegenkom. Men bedoelt dan ernstige of schrijnende ziektebeelden. En dat klopt natuurlijk ook. Een gedeelte van mijn werk bestaat uit oncologische chirurgie. Soms kan dat erg aangrijpend zijn. Nu is het wel zo dat chirurgen voornamelijk in aanraking komen met patiënten die geholpen kunnen worden met een operatie, het zogenaamde curatieve traject (met als doel genezing). Dat is natuurlijk een enorm dankbare taak. Ik kan mij voorstellen dat de emotionele belasting voor specialisten die ook veel palliatieve zorg verlenen, veel hoger is. In 2013 stopte een longarts met haar vak vanwege het zware palliatieve takenpakket en het gebrek aan professionele emotionele steun. Zij kreeg ontzettend veel bijval van collega’s die hetzelfde ervaarden.

Zoals gezegd word ik soms geconfronteerd met schrijnende ziektebeelden, maar nog erger vind ik het omgaan met complicaties. Immers, daar heb ik een actieve rol gespeeld in de ellende die een patiënt is overkomen.

Een paar jaar geleden opereerde ik iemand met een langer bestaande galblaasontsteking. Bij die operatie ontstond een vervelende complicatie toen ik per ongeluk de centrale galgang doornam. Ik kan mij het gevoel nog goed herinneren toen ik mij de fout realiseerde; het koude zweet sprong op mijn rug.

Tijdens de opleiding wordt al direct verteld dat elke chirurg complicaties zal krijgen, niemand is immers zonder fouten. Maar die kennis is niet bepaald een verzachting. Als een complicatie optreedt, komen veel emoties los: medelijden met de patiënt, schuldgevoel en soms ook schaamte. Je wilt je het liefste verstoppen tot de storm is overgewaaid.  

Er is de laatste jaren gelukkig wel veel meer aandacht gekomen voor het omgaan met complicaties en medische fouten. Zo werd in 2016 de documentaire ‘Dokters onder vuur’ uitgezonden waarin een aantal specialisten op televisie vertelden over de fouten die zij hadden gemaakt en hoeveel impact dat op hun leven heeft gehad. Er werd ook benoemd dat er meer behoefte is aan steun van collega’s (peer support) en van het ziekenhuis.

Daarnaast worden symposia georganiseerd en nog in september 2020 werd de ‘Stichting Openheid Na Incidenten’ opgericht. De boodschap van de verschillende initiatieven is eenduidig: wees helder en eerlijk over de complicatie of fout die je hebt gemaakt. Het is niet alleen goed voor de patiënt, maar ook goed voor jezelf om het eerlijk te kunnen vertellen. Dat heb ik ook gemerkt in mijn voorbeeld van de galgang complicatie. Door meteen alles met de patiënt te bespreken, kon ik mijn betrokkenheid overbrengen en werd de behandelrelatie niet geschaad.

Overigens heb ik toen wel een mooi voorbeeld van peer support gekregen. Toen ik ’s middags telefonisch advies vroeg aan een lever- en galwegchirurg, zei hij: 'Mij is kortgeleden precies hetzelfde overkomen. Ik kom naar je toe, dan gaan we het oplossen.'